Kunnen zonder kennen! (en omgekeerd...)

De hot topic in kennismanagement is zonder twijfel de kennisoverdracht van Seniors naar Juniors. Ik merk het bij de klanten, bij de inrichters van (interne) studiedagen en ook in de pers.

Het werkt niet om de senior te vragen zijn kennis op te schrijven. Er is immers het fundamentele fenomeen van de onuitgesproken kennis, of tacit knowledge in het Engels.

Je kan het verschil zelf ervaren. Nemen we als voorbeeld een taak waarin elk van ons expert is: autorijden. Wie recent zoon- of dochterlief heeft leren rijden kent heel goed het verschil tussen iets zelf kunnen en het ook kunnen uitleggen.

Dit is een korte oefening die je alleen kunt doen, maar die des te leuker is in groep.
Opdracht: “Probeer precies te beschrijven hoe je rechts achteruit parkeert tussen twee auto's, zodat iemand anders het ook kan. Je mag ervan uitgaan dat die persoon al weet hoe hij een auto bedient.”
Je krijgt verschillende reacties, zoals:

• Ik kan het wel, anders was ik hier niet geraakt, maar hoe doe ik dat?
• Ik moet in gedachten kijken hoe ik rij. Door zo mezelf te observeren kan ik reconstrueren hoe het moet. Ik hoop dat ik niets vergeten ben. Het zou beter zijn als ik mezelf op video zou opnemen, en dat achteraf mocht becommentariëren.
• Ik heb hier letterlijk de bewegingen zitten maken: stuurknuppel en versnelling met mijn handen bewogen, pedalen met mijn voeten. En die dan geobserveerd. 't Is precies of ik alleen een geheugen heb voor de bewegingen?
• Toen ik leerde rijden wist ik hoe ik het deed, maar nu ben ik dat vergeten. Ik rij nochtans veel beter dan vroeger.
• Mijn autoleraar zei het volgende: “Je rijdt recht achteruit tot je de rechte stijl van het klein driehoekig achterste zijruitje kunt zien ter hoogte van de bumper van de auto waarachter je wil staan. Dan draai je naar binnen en rijd je achteruit tot je ziet dat de stijl van je voorruit ter hoogte van die bumper is gekomen. Op dat moment draai je weer recht.” Ik weet wel niet of ik dat nu nog zo doe!
• Moet ik dat echt in woorden neerschrijven? Ik zou iemand zijn bewegingen begeleiden met de mijne, bijvoorbeeld door met twee sturen te rijden.
• Ik heb bij het rijden gewoonweg de tijd niet om na te denken.

Je zit dus met een paradox: wie het goed kan, kan het niet goed (meer) uitleggen; en wie het aan het leren is kan het wel uitleggen; hij kent het wel maar kan het nog niet. De kennis om het uit te leggen noemen we de expliciete kennis, en de kennis waarmee we het doen is de reeds vernoemde onuitgesproken kennis of tacit knowledge.

Hoe kunnen we die onuitgesproken kennis expliciet maken? Dat proces heet modelleren of met een woordspel: model-leren, leren door een model te maken dus.
Je merkt uit bovenstaande reacties dat het observeren van een senior in een concrete actie essentieel is. In de komende bijdragen zal ik nog meer aandacht besteden aan model-leren van tacit knowledge. Het is immers een echte métier op zich waar veel komt bij kijken.

Uit de ervaring van het leren rijden weten we dat een model niet volstaat: we moeten het ook inoefenen, en laten corrigeren door een expert. M.a.w., er blijft onvermijdelijk een leercurve voor de juniors. Maar Kennismanagement, en model-leren in het bijzonder, zorgen er wel voor dat de leercurve zo snel mogelijk beklommen wordt.

De hot topic in kennismanagement is zonder twijfel de kennisoverdracht van Seniors naar Juniors. Ik merk het bij de klanten, bij de inrichters van (interne) studiedagen en ook in de pers.

Het werkt niet om de senior te vragen zijn kennis op te schrijven. Er is immers het fundamentele fenomeen van de onuitgesproken kennis, of tacit knowledge in het Engels.

Je kan het verschil zelf ervaren. Nemen we als voorbeeld een taak waarin elk van ons expert is: autorijden. Wie recent zoon- of dochterlief heeft leren rijden kent heel goed het verschil tussen iets zelf kunnen en het ook kunnen uitleggen.

Dit is een korte oefening die je alleen kunt doen, maar die des te leuker is in groep.
Opdracht: “Probeer precies te beschrijven hoe je rechts achteruit parkeert tussen twee auto's, zodat iemand anders het ook kan. Je mag ervan uitgaan dat die persoon al weet hoe hij een auto bedient.”
Je krijgt verschillende reacties, zoals:

• Ik kan het wel, anders was ik hier niet geraakt, maar hoe doe ik dat?
• Ik moet in gedachten kijken hoe ik rij. Door zo mezelf te observeren kan ik reconstrueren hoe het moet. Ik hoop dat ik niets vergeten ben. Het zou beter zijn als ik mezelf op video zou opnemen, en dat achteraf mocht becommentariëren.
• Ik heb hier letterlijk de bewegingen zitten maken: stuurknuppel en versnelling met mijn handen bewogen, pedalen met mijn voeten. En die dan geobserveerd. 't Is precies of ik alleen een geheugen heb voor de bewegingen?
• Toen ik leerde rijden wist ik hoe ik het deed, maar nu ben ik dat vergeten. Ik rij nochtans veel beter dan vroeger.
• Mijn autoleraar zei het volgende: “Je rijdt recht achteruit tot je de rechte stijl van het klein driehoekig achterste zijruitje kunt zien ter hoogte van de bumper van de auto waarachter je wil staan. Dan draai je naar binnen en rijd je achteruit tot je ziet dat de stijl van je voorruit ter hoogte van die bumper is gekomen. Op dat moment draai je weer recht.” Ik weet wel niet of ik dat nu nog zo doe!
• Moet ik dat echt in woorden neerschrijven? Ik zou iemand zijn bewegingen begeleiden met de mijne, bijvoorbeeld door met twee sturen te rijden.
• Ik heb bij het rijden gewoonweg de tijd niet om na te denken.

Je zit dus met een paradox: wie het goed kan, kan het niet goed (meer) uitleggen; en wie het aan het leren is kan het wel uitleggen; hij kent het wel maar kan het nog niet. De kennis om het uit te leggen noemen we de expliciete kennis, en de kennis waarmee we het doen is de reeds vernoemde onuitgesproken kennis of tacit knowledge.

Hoe kunnen we die onuitgesproken kennis expliciet maken? Dat proces heet modelleren of met een woordspel: model-leren, leren door een model te maken dus.
Je merkt uit bovenstaande reacties dat het observeren van een senior in een concrete actie essentieel is. In de komende bijdragen zal ik nog meer aandacht besteden aan model-leren van tacit knowledge. Het is immers een echte métier op zich waar veel komt bij kijken.

Uit de ervaring van het leren rijden weten we dat een model niet volstaat: we moeten het ook inoefenen, en laten corrigeren door een expert. M.a.w., er blijft onvermijdelijk een leercurve voor de juniors. Maar Kennismanagement, en model-leren in het bijzonder, zorgen er wel voor dat de leercurve zo snel mogelijk beklommen wordt.

Je kan het verschil zelf ervaren. Nemen we als voorbeeld een taak waarin elk van ons expert is: autorijden. Wie recent zoon- of dochterlief heeft leren rijden kent heel goed het verschil tussen iets zelf kunnen en het ook kunnen uitleggen.

Dit is een korte oefening die je alleen kunt doen, maar die des te leuker is in groep.
Opdracht: “Probeer precies te beschrijven hoe je rechts achteruit parkeert tussen twee auto's, zodat iemand anders het ook kan. Je mag ervan uitgaan dat die persoon al weet hoe hij een auto bedient.”
Je krijgt verschillende reacties, zoals:

• Ik kan het wel, anders was ik hier niet geraakt, maar hoe doe ik dat?
• Ik moet in gedachten kijken hoe ik rij. Door zo mezelf te observeren kan ik reconstrueren hoe het moet. Ik hoop dat ik niets vergeten ben. Het zou beter zijn als ik mezelf op video zou opnemen, en dat achteraf mocht becommentariëren.
• Ik heb hier letterlijk de bewegingen zitten maken: stuurknuppel en versnelling met mijn handen bewogen, pedalen met mijn voeten. En die dan geobserveerd. 't Is precies of ik alleen een geheugen heb voor de bewegingen?
• Toen ik leerde rijden wist ik hoe ik het deed, maar nu ben ik dat vergeten. Ik rij nochtans veel beter dan vroeger.
• Mijn autoleraar zei het volgende: “Je rijdt recht achteruit tot je de rechte stijl van het klein driehoekig achterste zijruitje kunt zien ter hoogte van de bumper van de auto waarachter je wil staan. Dan draai je naar binnen en rijd je achteruit tot je ziet dat de stijl van je voorruit ter hoogte van die bumper is gekomen. Op dat moment draai je weer recht.” Ik weet wel niet of ik dat nu nog zo doe!
• Moet ik dat echt in woorden neerschrijven? Ik zou iemand zijn bewegingen begeleiden met de mijne, bijvoorbeeld door met twee sturen te rijden.
• Ik heb bij het rijden gewoonweg de tijd niet om na te denken.

Je zit dus met een paradox: wie het goed kan, kan het niet goed (meer) uitleggen; en wie het aan het leren is kan het wel uitleggen; hij kent het wel maar kan het nog niet. De kennis om het uit te leggen noemen we de expliciete kennis, en de kennis waarmee we het doen is de reeds vernoemde onuitgesproken kennis of tacit knowledge.

Hoe kunnen we die onuitgesproken kennis expliciet maken? Dat proces heet modelleren of met een woordspel: model-leren, leren door een model te maken dus.
Je merkt uit bovenstaande reacties dat het observeren van een senior in een concrete actie essentieel is. In de komende bijdragen zal ik nog meer aandacht besteden aan model-leren van tacit knowledge. Het is immers een echte métier op zich waar veel komt bij kijken.

Uit de ervaring van het leren rijden weten we dat een model niet volstaat: we moeten het ook inoefenen, en laten corrigeren door een expert. M.a.w., er blijft onvermijdelijk een leercurve voor de juniors. Maar Kennismanagement, en model-leren in het bijzonder, zorgen er wel voor dat de leercurve zo snel mogelijk beklommen wordt.

Comments

[Geplaatst door: Philippe Leliaert]

James Brian Quinn onderscheidt niet alleen "weten wat (te doen)" en "weten hoe (het te doen)", maar ook nog "weten waarom (het te doen/het zó gedaan wordt)". Het zijn de drie steunpilaren en verklaringen/vertalingen van "knowledge", die je bovendien alle drie nodig hebt om aan degelijk kennisbeheer (KM) te doen.
Het "weten wat" omhelst voornamelijk de expliciete kennis. Het "weten hoe" is voornamelijk taciete kennis, die uit ervaring (= het doen) komt. Het "weten waarom" komt dan weer meestal uit studie of een leer-cyclus (zich vragen stellen waarom iets al dan niet werkt, en het continu streven naar verbetering).
Zo kun je leren fietsen maar het vergt heel wat studie en 'leren' om tot de meest energie-efficiënte manier van 'koersen' te komen.
Quinn definieert tenslotte ook nog "wisdom" als zijnde "caring why": dit plaatst kennis in een context van (morele) waarden, en kan aldus de keuze bepalen tussen verschillende opties van wat, hoe en waarom men iets doet.
Zo weten vele mensen "hoe" met een wagen te rijden, kunnen ze ook het "wat" beschrijven (al dan niet na enig denkwerk), en kunnen sommigen ook nog uitleggen waarom een wagen zó werkt (de electro-mechaniek). Maar zelfs dan heb je verschillende manieren - lees rijstijlen - om met de wagen van A naar B te geraken. Daaronder ook een passieve rijstijl en een 'groen-vriendelijke' rijstijl.
In de context van een bedrijf komt wijsheid op het punt waar men specifiek kennis gaat beheren en optimaliseren in functie van de objectieven van de gehele organisatie.