Vrede en een goede mentale gezondheid !

Met deze kerstboodschap wens ik jullie prettige eindejaarsfeesten en een gelukkig nieuwjaar. Ik voeg me graag bij de traditie om ook een goede gezondheid te wensen. Het is maar eens je ziek bent dat je beseft dat gezondheid een voorwaarde is voor heel wat andere wensen.

Maar dit zou geen blog over kennismanagement zijn als we er op een of andere manier niet het mentale zouden bij betrekken. Ik wens jullie dus een goede mentale gezondheid, met weinig last van mentale virussen. Misschien frons je nu wel even de wenkbrauwen? Mentale virussen? Nooit van gehoord! Mentale virussen zijn gedachten die ons onbewust binnenkomen en een grote invloed uitoefenen. Zij kunnen een duidelijk negatieve invloed uitoefenen en conflicten veroorzaken, zowel innerlijk als uiterlijk, zoals een oorlog. Het is dus vitaal om een goed mentaal immuunsysteem te ontwikkelen. En net zoals de lichamelijke hygiëne een groot preventief effect heeft op de volksgezondheid, zo is een goede mentale hygiëne essentieel voor de innerlijke en uiterlijke vrede.

Om meer immuun te worden voor oorlogstokerij, en conflictstokerij in het algemeen, dienen we ons dus bewust te worden van de manier waarop een oorlog wordt "verkocht". Dit was recent heel goed te zien in een Amerikaanse documentaire die op Canvas werd uitgezonden: War made easy. (Klik op de hyperlink als je de uitzending op YouTube wil zien.) Men vergelijkt er de verschillende oorlogen waar de VS in de laatste decennia betrokken was: vooral Vietnam en Irak, maar ook de koude oorlog, Grenada, Panama, de golfoorlog en Joegoslavië..

Ik heb de verschillende "kennis"elementen gestructureerd tot een kennismodel onder vorm van een "checklist".

• Mensen zijn alleen bereid om in conflict te gaan als er de perceptie is dat het om belangrijke waarden gaat, zoals Vrijheid en Democratie. Minder nobele motieven worden best niet vermeld, want wij moeten 100% de goeden zijn.
• Dehumaniseer de andere, en maak er een 100% slechte van. De anderen zijn moordzuchtig, hebzuchtig, onbetrouwbaar,… en bovenal een bedreiging van de vrede. De andere met Hitler vergelijken doet het altijd goed.
  Eindresultaat: het conflict gaat niet alleen over de goeden tegen de slechten, maar in het algemeen over Goed tegen Kwaad. Als je cultuur er gevoelig aan is, spreek dan over God tegen Satan.
• Als men meer concrete bewijzen vraagt van de slechtheid van de vijand, antwoord dan dat de vijand meekijkt, en dat je om veiligheidsredenen nu nog niet alles kan vertellen. Als men je niet gelooft, vraag dan of ze de vijand dan wel geloven?
• Laat de boodschap over de slechte eigenschappen van de vijand vertellen door mensen met een hoog gepercipieerd moreel gezag. En laat anderen naar de uitspraken van die personen verwijzen. Met wat geluk kom je als machthebber in een situatie waar de geschiedenis gewild heeft dat je nu je verantwoordelijkheid moet nemen.
  
• Maak aan je eigen publieke opinie duidelijk dat je alleen vrede wil, en dat je er alles aan doet. De oorlog is dan iets dat de Slechte gewild heeft.
  
• Zijn er nog mensen van de eigen groep die tegen de oorlog zijn, "bewonder" dan hun idealisme, maar maak duidelijk dat ze naïef zijn, en dat pacifisme tot nog grotere rampen zal leiden. De derde wereldoorlog verkocht een tijdje goed, maar is misschien nu wat uit de mode.
  Als dat niet helpt, maak ze uit voor lafaards terwijl anderen hun leven riskeren voor het Goede. En als dat nog niet helpt, maak ze uit voor handlangers van de Slechte.
• Vechten voor het Goede is één zaak, maar men wil dat toch niet doen als men denkt te kunnen verliezen of slechts traag te winnen met veel doden. Maak de publieke opinie dus duidelijk hoe ongelooflijk goed de eigen wapens zijn. Meer nog, ze zijn zo precies dat je enkel militaire doelwitten uitschakelt, zonder burgerdoelwitten te treffen. En als er toch burgerslachtoffers vallen, dan is dat natuurlijk de schuld van de Slechte die zijn eigen burgers als menselijk schild gebruikt van de militair gerechtvaardigde doelwitten. En vallen er toch al eens ongewenste doden, gebruik dan eufemismen als "collateral damage"
  Toon daarbij nooit eigen soldaten in een bloederige omgeving. Toon ze bvb. hoog en droog in een vliegtuig, waar ze voor een TV scherm met een joystick bezig zijn telegeleide wapens te sturen. Of hoogstens in een beschermde tank.

Zo, op dat punt is iedereen klaar om uit menslievendheid een frisse korte oorlog te gaan voeren die enkel wat materiële schade zal opleveren, en bijna geen doden aan de eigen kant.

• Selecteer enkele plaatsen waar journalisten mee kunnen waar er goed nieuws te rapen valt, en hou ze zo ver mogelijk van de plaatsen waar dirty jobs onvermijdelijk zijn. Zorg voor een kameraadschappelijke band met de soldaten waar ze mee optrekken, en selecteer ook groepen soldaten die het echt uit idealisme doen. Zo is het veel moeilijker voor een journalist om afstandelijk kritisch te schrijven.
• Als het dan toch niet allemaal zo vlotjes loopt als verkocht, dan kunnen de hoger vermelde argumenten nog een tijdje hergebruikt worden. Lof voor het doorzettingsvermogen is op zijn plaats.
• Als er dan toch stemmen opgaan in de publieke opinie om zich terug te trekken uit de oorlog, geef er dan niet aan toe. Blijkt terugtrekken dan toch onvermijdelijk te zijn, begin dan met de medestanders in het aangevallen land te prijzen, en zeg dat ze binnenkort in staat zullen zijn om zelfstandig zichzelf te beredderen. Uiteindelijk trek je je wel terug, maar aan de publieke opinie zeg je dat je onafhankelijkheid gegeven hebt, en dat je verder zal bijstaan met materieel en opleiding.
• Later, als je niet meer moet herverkozen worden, en alleen nog de plaats in de geschiedenisboekjes belangrijk is, kan je grootmoedig enkele inschattingsfouten betreuren.

Als we in dit kennismodel naar het dieperliggend principe zoeken (of naar de Deep Smart zoeken, zoals we dat in het jargon van Kennismanagement zeggen) dan is het wat ik de ver-ding-ing zou noemen. Mensen met hun diversiteit, hun banden, hun vreugde en lijden worden eerst "vereenvoudigd" tot een homogene stereotype groep niet alleen met negatieve eigenschappen maar vooral met negatieve intenties. Dat laatste is immers moeilijk te bewijzen of te weerleggen: wie kan er immers in het innerlijke van iemand anders kijken? Die groep wordt dan verder geabstraheerd tot het Kwade (ding), en verliest zelfs bijna het karakter van een groep. En met dingen kapot maken hebben we toch geen moeite? Bij dit alles is boertig liegen uit den boze, want de publieke opinie, zeker in het westen zou dit moeilijk aanvaarden. Maar selectief bepaalde feiten geen aandacht geven, en andere systematisch belichten en herhalen kan wel.
De leden van de eigen groep worden dan onbaatzuchtige zelfopofferende instrumenten van het Goede, en de leider nog het meest van al.

Tezelfdertijd geeft dit ook aan waar het tegengif zit tegen die mentale virus, namelijk het steeds weer op zoek gaan naar de mens van vlees en bloed achter het ding en het stereotype. Ook naar de mens achter de "cynische machthebber": wat probeert die mens in zich af te schermen zodat deze de andere tot een afstandelijk ding maakt?

Maar jammer genoeg, it takes two to tango. Als je aan de kant zit waar de andere je demoniseert heb je ondanks je eigen menslievendheid wel een vijand… Ik heb nog geen recept gevonden die garandeert dat je nooit in een situatie komt van wettige zelfverdediging.

Ik wens jullie een innerlijk en uiterlijk vredevol 2009.

Comments

[Geplaatst door: Ben]

Steven,

Bedankt voor de Kerstwensen. In de jaren zestig werd in de VS (nota bene) heel wat onderzoek gedaan naar wat in de wetenschappelijke psychologie 'sociale categorisatie' wordt genoemd. De motivatie (en de fondsen) voor het onderzoek zijn terug te vinden in de zorg voor een multiculterele samenleving. Sociale categorisatie is wat we min of meer 'stereotypering met een vleugje ver'ding'ing' zouden kunnen noemen. De resultaten van de experimenten toonden aan dat wij dit allemaal en zeer snel doen. We categoriseren bijna continu, vooral onze medemensen. Daarbij blijkt niet echt veel nodig te zijn. Als je een groep mensen in een zaal samenbrengt die elkaar nog nooit hebben gezien (zo van straat geplukt) en je geeft de helft bij het binnenkomen een groene badge en de andere helft een gele badge, zuiver toevallig, dan zal je merken (1) dat mensen met een badge in dezelfde kleur gaan samenklitten en (2) dat de personen met een badge in een andere kleur negatiever zullen worden beoordeeld. Het vervolg van het onderzoek moest blootleggen hoe we sociale categorisatie kunnen doorbreken. De toverformule noemen de wetenschappers 'sociale individuatie', wat betekent iemand uit de andere groep (categorie) een gezicht geven. Probeer de ander niet te zien als een anoniem onderdeel van de groep, maar probeer de ander te zien als een persoon met lief en leed.
En zo zie je maar dat we toch weinig leren van wat we wetenschappelijk hebben verzameld. We weten het allemaal. Zeker in Europa hebben velen de retoriek van de tweede Irakoorlog herkend en toch leven we in een landje waar bijna de helft zich laat meeslepen in een soortgelijke categorisatie.

[Geplaatst door: Wouter]

Beste Steven,

Ik wens jou ook prettige feestdagen en een 2009 vol nuttige en plezante kennis!

Voorlopig ben ik nog aan het vechten tegen een niet-virtueel virus, en daar helpen je aanbevelingen jammer genoeg niet bij! Maar je hebt gelijk: het is essentieel om steeds en altijd de mens te blijven zien achter de (voor-)oordelen, en je gedrag daarop af te stemmen. Laten we hopen dat zoveel mogelijk mensen de kracht kunnen opbrengen om dat te doen - zo kan 2009 een nog beter jaar worden dan 2008.

[Geplaatst door: Koen Bogaert]

Dag Steven,

In de eerste plaats wil ik u graag op mijn beurt een goed einde jaar en een nog beter nieuwjaar wensen. Verder was ik geboeid door uw kennismodel. Ik hoop dat we er snel toe komen een evengoed model - checklist - te maken over de wijze waarop we oorlogvoering kunnen vermijden - zelfs al zou het een frisse oorlog zijn met enkel materiële schade. Een groot deel van de oplossing ligt mijns inziens in onderwijs. Wij moeten de volgende generaties aanleren van zo kritisch mogelijk te zijn en argwanend te staan tegenover demagogische discours die met mooie woorden de ware bedoelingen verdoezelen.
De vraag is echter wie dit onderwijs gaat geven als deze mensen zelf niet zijn opgeleid om objectief en kritisch te zijn.
Groet
Koen Bogaert

[Geplaatst door: Jan Lathouwers]

Beste Steven,
Bedankt voor de interessante blog van het voorbije jaar en natuurlijk ook voor de mooie wensen. Laten we met zijn allen in 2009 zoeken naar een degelijke firewall voor negatieve mentale virussen.
Een fijne Kerst en een boeiend 2009!

[Geplaatst door: Herman Heylens]

Bedankt Steven voor de mooie kerstwensen. Uw "kennismodel" ter voorkoming van mentale virussen is mij uit het hart gegrepen. Anne Morelli heeft er ook een interessant boek over: Elementaire principes van oorlogspropaganda, bruikbaar in geval van koude, warme of… lauwe oorlog.
En we hebben nu toch ook een nationaal "oefenterrein": dezelfde technieken worden immers gebruikt in onze bloedeigen taalpolitiek.

Groeten en tot volgende week